شاخص ترس و طمع کریپتو چیست و کجا به کار می‌آید؟

فرض کنید بیت‌کوین در یک هفته ۲۰ درصد ریخته، کانال‌های تلگرامی پر از پیام «تمام شد» است و دوستتان که سال پیش با اصرار شما خرید کرده، دیگر جواب پیام نمی‌دهد. همان روز شاخص ترس و طمع (Fear and Greed Index) روی عدد ۱۲ است. سؤال این است: این زمان خوبی برای خرید است یا فقط شروع یک ریزش بزرگ‌تر؟ این شاخص جواب قطعی نمی‌دهد، ولی کمک می‌کند بفهمید احساسات خودتان چقدر با احساسات جمعیت هم‌رنگ شده.

شاخص ترس و طمع از چه ساخته می‌شود؟

معروف‌ترین نسخه کریپتویی این شاخص را سایت Alternative.me منتشر می‌کند. عددی بین ۰ تا ۱۰۰ که روزانه به‌روز می‌شود و عمدتاً بر اساس داده‌های بیت‌کوین ساخته شده. صفر یعنی ترس شدید و صد یعنی طمع شدید. طبق توضیح خود سایت، اجزای آن این‌هاست:

از همین جدول دو نتیجه مهم بیرون می‌آید. اول، نیمی از وزن شاخص به رفتار خود قیمت (نوسان و مومنتوم) برمی‌گردد. یعنی شاخص تا حد زیادی «آینه» حرکت اخیر قیمت است، نه پیش‌بینی آن. بعد از یک ریزش تند، شاخص تقریباً به‌طور خودکار به سمت ترس می‌رود. دوم، این شاخص درباره بیت‌کوین است. وضعیت یک آلت‌کوین کوچک یا یک میم‌کوین ممکن است هیچ ربطی به آن نداشته باشد.

CoinMarketCap و چند سایت دیگر هم نسخه خودشان را با روش متفاوت منتشر می‌کنند، پس ممکن است در یک روز دو عدد متفاوت ببینید. یکی را انتخاب کنید و تغییراتش را دنبال کنید. در صفحه شاخص ترس و طمع نهنگ رادار هم عدد روز را همراه با سابقه‌اش می‌بینید.

عددها را چطور تفسیر کنیم؟

جمله معروف وارن بافت، «وقتی دیگران طمع دارند بترس و وقتی می‌ترسند طمع کن»، زیاد کنار این شاخص نقل می‌شود. ایده درست است، ولی بافت درباره خرید دارایی‌هایی حرف می‌زد که ارزششان را می‌شناخت، نه اینکه هر بار عدد زیر ۲۰ رفت، کورکورانه خرید کند.

شاخص ترس و طمع کجا جواب نمی‌دهد؟

بزرگ‌ترین تله این شاخص این است که در روندهای قوی می‌تواند مدت‌ها در یک منطقه بماند. در بازار نزولی ۲۰۲۲، بعد از سقوط ترا (Terra) و بعدتر ورشکستگی FTX، شاخص دوره‌های طولانی در ترس و ترس شدید ماند و کسی که در اولین عدد ۱۵ با همه سرمایه خرید کرده بود، باید ماه‌ها افت بیشتر را تحمل می‌کرد. برعکسش هم در بازارهای صعودی دیده شده: شاخص هفته‌ها بالای ۷۵ مانده و قیمت به رشد ادامه داده و هر کس فقط به خاطر «طمع شدید» شورت گرفته، ضرر کرده.

محدودیت دیگر، تأخیر است. شاخص روزانه به‌روز می‌شود و برای ترید روزانه یا اسکالپ تقریباً بی‌فایده است. در یک ریزش چندساعته، تا عدد جدید منتشر شود، بخش اصلی حرکت تمام شده. و چون ورودی‌هایش بیشتر رفتار گذشته قیمت است، عملاً بیشتر به شما می‌گوید «چه اتفاقی افتاده» تا «چه اتفاقی می‌افتد».

ترس و طمع از نگاه تریدر ایرانی

برای ما یک لایه اضافه هم وجود دارد: قیمت تتر به تومان. گاهی بیت‌کوین به دلار ریخته و شاخص در ترس است، ولی چون دلار در بازار آزاد گران شده، قیمت تومانی کوین‌ها تقریباً ثابت مانده یا حتی بالا رفته. کسی که سبدش را فقط به تومان نگاه می‌کند، ممکن است اصلاً ترسی که بقیه دنیا حس می‌کنند را حس نکند و برعکس. شاخص ترس و طمع بر اساس دلار ساخته شده؛ اگر می‌خواهید از آن استفاده کنید، سبدتان را هم به تتر حساب کنید تا با یک زبان مقایسه کنید.

نکته دوم فضای تلگرام است. در روزهای طمع شدید، کانال‌های سیگنال فروشی ناگهان پرطرفدار می‌شوند و اسکرین‌شات سودهای چندصددرصدی دست‌به‌دست می‌شود. در روزهای ترس شدید، همان کانال‌ها یا ساکت‌اند یا پیام «آخرین فرصت خرید» می‌فرستند. اگر عدد شاخص را با حال‌وهوای گروه‌هایی که عضوشان هستید مقایسه کنید، معمولاً می‌بینید این گروه‌ها خودشان بخشی از همان احساسی‌اند که شاخص اندازه می‌گیرد، نه راهنمای مستقلی برای عبور از آن.

استفاده عملی: خرید پله‌ای و کنترل هیجان خودتان

جایی که این شاخص واقعاً کمک می‌کند، سرمایه‌گذاری بلندمدت و خرید پله‌ای (DCA) است. ایده ساده است: مبلغ خرید دوره‌ای را بر اساس محدوده شاخص کمی کم و زیاد کنید.

مثال فرضی: شما هر ماه معادل ۱۰۰ تتر بیت‌کوین می‌خرید. قانونتان این است که اگر شاخص در روز خرید زیر ۲۵ بود، ۱۵۰ تتر بخرید؛ اگر بین ۲۵ تا ۷۵ بود، همان ۱۰۰ تتر؛ و اگر بالای ۷۵ بود، ۵۰ تتر بخرید و بقیه را نگه دارید برای ماه‌های ترس. این روش کف و سقف را پیدا نمی‌کند، ولی باعث می‌شود در روزهای هیجان کمتر بخرید و در روزهای وحشت کمتر فرار کنید. برای کسی که حقوقش به تومان است و قیمت تتر هم مدام عوض می‌شود، یک قانون از پیش تعیین‌شده جلوی خیلی از تصمیم‌های هیجانی را می‌گیرد.

کاربرد دوم، آینه گرفتن جلوی خودتان است. اگر شاخص روی ۹۰ است و شما هم وسوسه شده‌اید اهرم را بالا ببرید یا روی یک میم‌کوین تازه همه‌چیز را بگذارید، احتمالاً شما هم بخشی از همان جمعیت طمع‌کرده‌اید. این همان چیزی است که در مقاله روانشناسی ترید بیشتر درباره‌اش نوشته‌ایم.

ترکیب با داده‌های دیگر

ترس شدید وقتی معنادارتر است که داده‌های دیگر هم تخلیه را تأیید کنند. مثلاً فاندینگ ریت منفی شده، اپن اینترست بعد از یک موج لیکوییدیشن پایین آمده و نهنگ‌ها شروع به بستن شورت‌هایشان کرده‌اند. برای دیدن مورد آخر می‌توانید پوزیشن‌های باز نهنگ‌ها را در هایپرلیکویید ببینید. کنار آن، دامیننس بیت‌کوین نشان می‌دهد ترس بیشتر در آلت‌هاست یا کل بازار.