مثال فرضی: پروتکلی تازه‌کار روی صفحه اولش نوشته APY ۳۰۰ درصد. ۱,۰۰۰ تتر وارد می‌کنید. پاداش را با توکن خود پروتکل می‌دهند و بعد از سه ماه، روی کاغذ حدود ۷۵۰ تتر پاداش جمع کرده‌اید. اما در همین سه ماه قیمت آن توکن ۸۵ درصد ریخته و پاداش‌تان در واقع حدود ۱۱۰ تتر می‌ارزد. این داستان تکراری ییلد فارمینگ است: عدد بزرگ روی صفحه، عدد کوچک در کیف پول.
منظور این نیست که ییلد فارمینگ همیشه بد است. فقط باید بدانید بازده دقیقاً از کجا می‌آید و چه چیزی را در عوضش ریسک می‌کنید.
ییلد فارمینگ چیست؟
ییلد فارمینگ (Yield Farming) یعنی سپردن دارایی‌های کریپتو در پروتکل‌های دیفای برای گرفتن بازده: تأمین نقدینگی در دکس‌ها، قرض دادن در پروتکل‌های وام، یا ترکیبی از این‌ها. اصطلاحش در تابستان ۲۰۲۰ مد شد. آن زمان پروتکل‌ها شروع کردند به کاربرانی که نقدینگی می‌آوردند توکن حاکمیتی پاداش بدهند. فارمرها هم پول را مدام بین پروتکل‌ها جابه‌جا می‌کردند تا بیشترین پاداش را بگیرند.
تفاوتش با استیک کردن این است که در استیکینگ پاداش از خود شبکه برای امنیت می‌آید، اما در فارمینگ بازده از فعالیت اقتصادی یک پروتکل یا از توکن‌هایی که آن پروتکل چاپ می‌کند تأمین می‌شود.
بازده ییلد فارمینگ از کجا می‌آید؟
| منبع بازده | مثال | پایداری |
|---|---|---|
| کارمزد معاملات | تأمین نقدینگی در دکس | تا وقتی حجم معامله هست، واقعی است |
| بهره وام | قرض دادن استیبل‌کوین در پروتکل وام | به تقاضای وام بستگی دارد و متغیر است |
| توکن پاداش | لیکوییدیتی ماینینگ (Liquidity Mining) | معمولاً ناپایدار؛ با فروش فارمرها افت می‌کند |
قاعده سرانگشتی ما این است: هر چه سهم توکن پاداش در APY بیشتر باشد، عدد کم‌اعتبارتر است. بازدهی که از کارمزد و بهره واقعی می‌آید معمولاً کوچک‌تر است، ولی کمتر غافلگیرتان می‌کند.
اشتباه رایجی که زیاد می‌بینیم، دنبال کردن بالاترین APY از این زنجیره به آن زنجیره است. هر جابه‌جایی یعنی یک پل (Bridge) دیگر، یک قرارداد دیگر و یک مجوز دیگر در کیف پول. پل‌ها در سال‌های اخیر از پرتکرارترین اهداف هک بوده‌اند. چند درصد بازده بیشتر معمولاً ارزش این همه لایه ریسک اضافه را ندارد.
APR و APY: عددی که باید با شک خواند
APR نرخ ساده سالانه است و APY همان نرخ با فرض اینکه پاداش‌ها مرتب دوباره سرمایه‌گذاری شوند. پروتکل‌ها معمولاً APY را نشان می‌دهند چون بزرگ‌تر است. اما هر دو عدد عکس لحظه‌اند و نه وعده. وقتی سرمایه بیشتری وارد استخر شود، همان پاداش بین افراد بیشتری تقسیم می‌شود و نرخ پایین می‌آید.
هزینه‌ها را هم فراموش نکنید. روی شبکه‌هایی با گس فی بالا، ورود و خروج و برداشت مکرر پاداش می‌تواند بخش مهمی از بازده سرمایه کوچک را بخورد.
ضرر موقت در ییلد فارمینگ
اگر فارم شما تأمین نقدینگی دو توکنی باشد، با ضرر موقت (Impermanent Loss) سروکار دارید. وقتی قیمت یکی از دو توکن نسبت به دیگری تغییر کند، ارزش سهم شما از استخر کمتر از حالتی می‌شود که همان دو توکن را ساده نگه می‌داشتید. سازوکار کامل را در مقاله لیکوییدیتی پول توضیح داده‌ایم. این جدول برای استخر استاندارد ۵۰/۵۰ است:
| تغییر قیمت یک توکن نسبت به دیگری | ضرر موقت نسبت به نگه‌داشتن |
|---|---|
| ۱.۲۵ برابر | حدود ۰.۶٪ |
| ۱.۵ برابر | حدود ۲٪ |
| ۲ برابر یا نصف شدن | حدود ۵.۷٪ |
| ۳ برابر | حدود ۱۳.۴٪ |
| ۵ برابر | حدود ۲۵.۵٪ |
یعنی اگر در استخر ETH/USDC باشید و ETH دو برابر شود، با وجود کارمزدها ممکن است از کسی که فقط ETH نگه داشته عقب بمانید. استخرهای دو استیبل‌کوین این مشکل را تقریباً ندارند، ولی بازده‌شان هم کمتر است.
ریسک‌هایی که در صفحه پروتکل نمی‌نویسند
- هک و باگ قرارداد هوشمند: حتی پروتکل‌های حسابرسی‌شده هم هک شده‌اند. حسابرسی ریسک را کم می‌کند، صفر نمی‌کند.
- راگ پول (Rug Pull): تیم ناشناس نقدینگی را برمی‌دارد و می‌رود. پروتکل تازه، تیم ناشناس و APY عجیب ترکیب خطرناکی است.
- جدا شدن استیبل‌کوین از دلار: اگر فارم بر پایه استیبل‌کوین است، ریسک خود آن استیبل‌کوین را هم بدانید. بیشتر در مقاله استیبل‌کوین گفته‌ایم.
- لیکوییدیشن در فارم‌های اهرمی: بعضی استراتژی‌ها با وام گرفتن بازده را چند برابر می‌کنند و در ریزش تند وثیقه از دست می‌رود.
- ریسک کیف پول: امضای تراکنش مشکوک یا دادن مجوز نامحدود به قرارداد ناشناس، راه رایج خالی شدن کیف پول است.
یک مسیر محتاطانه برای شروع
- با مبلغی شروع کنید که اگر کامل از دست برود، مشکل جدی برایتان نمی‌سازد.
- یک کیف پول جدا برای دیفای بسازید و دارایی اصلی را در آن نگه ندارید.
- پروتکل‌های قدیمی‌تر با سابقه طولانی را به پروژه‌های تازه با APY عجیب ترجیح دهید.
- بپرسید بازده از کجا می‌آید. اگر بیشترش توکن پاداش است، آن را بخشی از ریسک بدانید.
- سود را با تتر حساب کنید و هر ماه با نگه‌داشتن ساده مقایسه کنید.
HLP هایپرلیکویید چه فرقی دارد؟
در هایپرلیکویید یک خزانه به اسم HLP وجود دارد که کاربران می‌توانند در آن سپرده بگذارند. این خزانه بازارسازی می‌کند و در لیکوییدیشن‌ها هم نقش دارد. بازده آن از معاملات و کارمزدها می‌آید، نه از چاپ توکن، اما ثابت هم نیست. وقتی تریدرهای بزرگ برنده می‌شوند یا بازار حرکت غیرعادی دارد، HLP هم می‌تواند ضرر کند و چنین دوره‌هایی را تجربه کرده است.
هایپرلیکویید و HLP را بهتر بشناسید
داده‌های هایپرلیکویید و پوزیشن نهنگ‌هایش را در نهنگ رادار ببینید.
صفحه هایپرلیکوییدسوالات متداول
ییلد فارمینگ چیست به زبان ساده؟
یعنی دارایی کریپتو را در پروتکل‌های دیفای می‌گذارید تا از کارمزد معاملات، بهره وام یا توکن پاداش بازده بگیرید. بازده متغیر است و ریسک‌های فنی و قیمتی دارد.
APY بالا در ییلد فارمینگ قابل اعتماد است؟
معمولاً نه. APYهای خیلی بالا اغلب از توکن پاداشی می‌آیند که قیمتش با فروش فارمرها افت می‌کند، و با ورود سرمایه بیشتر هم نرخ پایین می‌آید.
فرق ییلد فارمینگ با استیکینگ چیست؟
در استیکینگ برای امنیت یک شبکه اثبات سهام پاداش می‌گیرید. در ییلد فارمینگ بازده از فعالیت پروتکل‌های دیفای یا توکن‌هایی که آن‌ها توزیع می‌کنند می‌آید.
ضرر موقت چقدر است؟
در استخر ۵۰/۵۰ اگر قیمت یک توکن نسبت به دیگری دو برابر یا نصف شود، ضرر موقت حدود ۵.۷ درصد نسبت به نگه‌داشتن ساده است.
برای ییلد فارمینگ چقدر سرمایه لازم است؟
حداقل مشخصی ندارد، ولی در شبکه‌های پرکارمزد سرمایه کم با هزینه تراکنش‌ها از بین می‌رود. روی لایه ۲ها و شبکه‌های ارزان می‌شود با مبلغ کمتر هم تجربه کرد.
این مطلب برای آموزش نوشته شده و توصیه مالی یا سیگنال خرید و فروش نیست. معاملات ارز دیجیتال، به‌خصوص با اهرم، ریسک بالایی دارد؛ پیش از هر تصمیم، تحقیق خودتان را انجام دهید.