شاید پرتکرارترین سؤال کریپتویی در ایران این باشد: «تتر امروز چند؟» برای خیلی از ما تتر همان دلار دیجیتال است؛ جایی برای پارک کردن پول بین دو معامله یا سپری در برابر تورم ریال. اما تتر فقط یکی از ده‌ها استیبل کوین (Stablecoin) است و همه آن‌ها به یک شکل کار نمی‌کنند و به یک اندازه امن نیستند. این مقاله توضیح می‌دهد پشت این «۱ دلار» چه چیزی هست.
استیبل کوین چیست؟
استیبل کوین ارز دیجیتالی است که طراحی شده تا ارزشش به یک دارایی باثبات، معمولاً دلار آمریکا، وصل بماند. به این اتصال پگ (Peg) می‌گویند. استیبل کوین‌ها واحد حساب بازار کریپتو هستند. بیشتر جفت‌معاملات با آن‌ها قیمت‌گذاری می‌شوند، وثیقه بیشتر معاملات فیوچرز با آن‌هاست و تقریباً کل دیفای روی آن‌ها بنا شده است. مثلاً در هایپرلیکویید هم وثیقه معاملات بر پایه USDC است.
پگ چطور حفظ می‌شود؟
در استیبل کوین‌های پشتوانه‌دار، سازوکار اصلی آربیتراژ است. ناشر قول می‌دهد هر واحد را با ۱ دلار مبادله کند. اگر قیمت در بازار به ۰.۹۹ دلار برسد، کسانی که به ناشر دسترسی دارند ارزان می‌خرند و ۱ دلار تحویل می‌گیرند. این خرید قیمت را به ۱ برمی‌گرداند. اگر قیمت به ۱.۰۱ برسد، واحد جدید با ۱ دلار ساخته و در بازار گران‌تر فروخته می‌شود. این سازوکار فقط تا وقتی کار می‌کند که بازار باور داشته باشد ذخایر واقعاً وجود دارد و بازخرید ممکن است.
انواع استیبل کوین
پشتوانه فیات (Fiat-Backed)
ناشر یک شرکت است که در ازای هر واحد، دلار نقد یا اوراق کوتاه‌مدت دولتی نگه می‌دارد. USDT متعلق به شرکت Tether و USDC متعلق به شرکت Circle بزرگ‌ترین نمونه‌ها هستند. ساده و پرنقدشونده‌اند، ولی کاملاً متمرکزند. باید به شرکت اعتماد کنید و ناشر می‌تواند آدرس‌ها را مسدود (Freeze) کند.
پشتوانه کریپتو (Crypto-Backed)
کاربران با گذاشتن وثیقه کریپتویی بیشتر از ارزش وام، استیبل کوین می‌سازند. مثال فرضی: برای ساختن ۱۰۰ واحد، باید حدود ۱۵۰ دلار اتریوم وثیقه بگذارید. اگر ارزش وثیقه زیادی افت کند، لیکویید می‌شود. DAI که توسط MakerDAO ساخته شد، شناخته‌شده‌ترین نمونه است. این پروژه در ۲۰۲۴ با نام Sky بازبرندسازی شد. شفاف‌تر و غیرمتمرکزتر است، اما پیچیده‌تر است و بخشی از وثیقه‌اش هم خود استیبل کوین‌های متمرکز است.
الگوریتمی و سنتتیک
استیبل کوین الگوریتمی تلاش می‌کند بدون پشتوانه کافی و فقط با سازوکار عرضه و تقاضا پگ را حفظ کند. معروف‌ترین نمونه، UST پروژه ترا بود که در ۲۰۲۲ سقوط کرد و ده‌ها میلیارد دلار ارزش را با خود برد. نسل جدیدتر، استیبل کوین‌های سنتتیک مثل USDe از Ethena هستند. این‌ها وثیقه کریپتویی را با پوزیشن شورت در فیوچرز هج می‌کنند و درآمدشان به فاندینگ ریت وابسته است. در دوره‌هایی که فاندینگ منفی می‌شود، این مدل زیر فشار می‌رود.
مقایسه استیبل کوین‌های رایج
| استیبل کوین | ناشر | نوع پشتوانه | ریسک اصلی |
|---|---|---|---|
| USDT (تتر) | Tether | فیات و دارایی‌های شرکت | شفافیت ذخایر، امکان مسدودسازی آدرس |
| USDC | Circle | نقد و اوراق کوتاه‌مدت | ریسک بانکی و قانونی، امکان مسدودسازی |
| DAI | MakerDAO / Sky | وثیقه کریپتو و دارایی‌های دیگر | پیچیدگی، وابستگی بخشی به USDC |
| USDe | Ethena | وثیقه کریپتو هج‌شده با شورت فیوچرز | فاندینگ منفی، ریسک صرافی‌ها |
وقتی ۱ دلار، ۱ دلار نماند: دی‌پگ
دی‌پگ (Depeg) یعنی جدا شدن قیمت استیبل کوین از ۱ دلار. چند نمونه واقعی ارزش یادآوری دارد. UST در ۲۰۲۲ کاملاً از پگ جدا شد و دیگر برنگشت. در مارس ۲۰۲۳، وقتی بانک سیلیکون ولی ورشکست شد و بخشی از ذخایر Circle آنجا بود، USDC برای مدت کوتاهی به‌طور محسوسی زیر ۱ دلار معامله شد. بعد از اعلام بازپرداخت سپرده‌ها برگشت. USDT هم در چند مقطع پرتنش برای مدت کوتاهی کمی زیر ۱ دلار رفته است.
درس این ماجراها ساده است: هیچ استیبل کوینی بی‌ریسک نیست. اگر مبلغ قابل‌توجهی را به شکل استیبل کوین نگه می‌دارید، تقسیم آن بین دو استیبل کوین با سازوکار متفاوت منطقی‌تر از تمرکز روی یکی است.
نکته‌های عملی برای کاربر ایرانی
- قیمت تومانی تتر با دلار یکی نیست: قیمت تتر در صرافی‌های داخلی با عرضه و تقاضای داخلی تعیین می‌شود و ممکن است با نرخ دلار بازار آزاد فاصله داشته باشد. برای سنجش سود و زیان معاملات کریپتو، به تتر فکر کنید، نه تومان.
- شبکه انتقال را با دقت انتخاب کنید: تتر روی چند شبکه مثل ترون (TRC20)، اتریوم (ERC20) و BNB Chain وجود دارد. کارمزدها متفاوت است و ارسال به شبکه اشتباه ممکن است به از دست رفتن دارایی منجر شود. همیشه اول یک مبلغ کوچک تست کنید.
- ریسک مسدودسازی را جدی بگیرید: ناشران استیبل کوین‌های متمرکز می‌توانند آدرس‌ها را مسدود کنند. قوانین پلتفرم‌هایی را که استفاده می‌کنید بشناسید.
- همه دارایی را یک‌جا نگه ندارید: نه در یک صرافی، نه در یک استیبل کوین.
جریان استیبل کوین‌ها چه چیزی درباره بازار می‌گوید؟
استیبل کوین‌ها قدرت خرید آماده بازارند. وقتی حجم زیادی استیبل کوین وارد صرافی‌ها می‌شود، یعنی پول آماده خرید یا باز کردن پوزیشن به بازار رسیده. وقتی معامله‌گرها پس از فروش، دارایی‌شان را در استیبل کوین نگه می‌دارند، یعنی ترجیح داده‌اند فعلاً بیرون بمانند. این جریان‌ها را در تحلیل آنچین با مفهومی به نام نت فلو دنبال می‌کنند. برای دید سریع از حال‌وهوای کلی بازار هم می‌توانید نمای کلی بازار را ببینید.
سوالات متداول
استیبل کوین چیست به زبان ساده؟
استیبل کوین ارز دیجیتالی است که قیمتش به یک دارایی ثابت، معمولاً دلار آمریکا، وصل شده تا برخلاف بیشتر ارزهای دیجیتال نوسان شدید نداشته باشد.
تتر چیست و چه فرقی با دلار دارد؟
تتر (USDT) استیبل کوینی است که شرکت Tether منتشر می‌کند و هدفش برابری با ۱ دلار است. دلار واقعی نیست و ارزشش به اعتماد به ذخایر و توان بازخرید ناشر بستگی دارد.
فرق USDT و USDC چیست؟
هر دو استیبل کوین متمرکز با پشتوانه دلاری‌اند. USDT نقدشوندگی بیشتری در صرافی‌ها دارد و USDC معمولاً به شفافیت گزارش ذخایر و چارچوب قانونی شناخته می‌شود. هر دو می‌توانند آدرس‌ها را مسدود کنند.
آیا ممکن است تتر ارزش خود را از دست بدهد؟
هر استیبل کوینی ممکن است دی‌پگ شود. تتر تاکنون فقط نوسان‌های کوتاه‌مدت زیر ۱ دلار داشته، اما ریسک ناشر و ذخایر همیشه وجود دارد و تنوع‌بخشی منطقی است.
کدام شبکه برای انتقال تتر کارمزد کمتری دارد؟
معمولاً شبکه ترون (TRC20) و BNB Chain کارمزد کمتری از شبکه اتریوم دارند، ولی کارمزدها تغییر می‌کنند. همیشه شبکه مقصد را دوباره چک و اول یک مبلغ کوچک ارسال کنید.
این مطلب برای آموزش نوشته شده و توصیه مالی یا سیگنال خرید و فروش نیست. معاملات ارز دیجیتال، به‌خصوص با اهرم، ریسک بالایی دارد؛ پیش از هر تصمیم، تحقیق خودتان را انجام دهید.